Eunomia - Rozwój Zrównoważony - Sustainable Development
Półrocznik Eunomia – Rozwój Zrównoważony – Sustainable Development to czasopismo naukowe otwarte dla pracowników naukowych oraz studentów. Publikuje badania i artykuły poświęcone idei zrównoważonego rozwoju w naukach technicznych, humanistycznych i społecznych. Czasopismo jest wydawane w formie papierowej oraz w formie elektronicznej. Redakcja przyjmuje oryginalne artykuły naukowe, przeglądowe, opiniotwórcze, w wydaniu specjalnym, komunikaty, notki techniczne w języku polskim i angielskim. Zostaną one opublikowane w następujących sekcjach: techniczna, humanistyczna, społeczna, kulturoznawczo-literaturoznawcza, międzynarodowa i studencka. Wszystkie artykuły zatwierdzone do publikacji przez Redakcję są publikowane bezpłatnie w otwartym dostępie (Open Access). Kierujemy się kryteriami określanymi przez organizacje międzynarodowe Katalog Czasopism o Otwartym Dostępie (Directory of Open Access Journals – DOAJ) , Stowarzyszenie Wydawców Open Access (Open Access Scholarly Publishers Association – OASPA). Artykuły zgłaszane do czasopisma, recenzowane są przez krajowych i zagranicznych recenzentów specjalizujący się w naukach technicznych, humanistycznych i społecznych. Szczegółowa procedura recenzowania stosowana przez Redakcję jest udostępniona na stronie internetowej. Lista recenzentów współpracujących z czasopismem jest publikowana raz w roku.
Wydawnictwo Akademii Nauk Stosowanych w Raciborzu
RECENZJA MONOGRAFII GABRIELI KAPICY „DZIECIĘCA ENIGMISTYKA W PROCESIE WSPIERANIA TWÓRCZYCH ZDOLNOŚCI JĘZYKOWYCH MŁODSZYCH UCZNIÓW”
Monografia pt. „Dziecięca enigmistyka w procesie wspierania twórczych zdolności językowych młodszych uczniów” stanowi rezultat całożyciowej pasji naukowej i pedagogicznej jej Autorki, Profesor Gabrieli Kapicy. Profesor jest znana z wielu publikacji o dziecięcej zabawie, rozrywce umysłowej i enigmistyce. W publikacji dokonuje swoistego, wartościowego podsumowania swoich wieloletnich poszukiwań badawczych w zakresie zabawy w powiązaniu z dziecięcą enigmistyką. W sześciu częściach przedstawia różne, bardzo interesujące rozważania teoretyczne, wyniki badań oraz konkretne sposoby pracy z zagadkami traktowanymi jako zabawy słowem z dziećmi w młodszym wieku szkolnym.
Prawa autorskie (c) 2026 Akademia Nauk Stosowanych w Raciborzu https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
Któż z nas nie śledził wiadomości 25 czerwca 2025 roku! W tym dniu na pokładzie Axiom Mission 4 dr Sławosz Uznański-Wiśniewski jako drugi Polak (po Mirosławie Hermaszewskim w 1978 roku) poleciał w kosmos wraz z trojgiem innych astronautów, 15 lipca kapsuła Dragon Grace szczęśliwie przywiozła załogę Ax-4 na Ziemię. Można ubolewać, że waga (a nawet powaga) naukowej misji dra Uznańskiego-Wiśniewskiego nie do końca przebiła się w mediach, dla których rzetelna popularyzacja nauki to coraz bardziej trudny, by nie rzec – obcy temat. Ale przy tej okazji dużo częściej pojawiały się pytania o to, kiedy ludzie wyruszą jeszcze dalej w kosmos i jak można byłoby to zrobić.
ANALIZA ZAWARTOŚCI PRZEKAZU GŁÓWNYCH WYDAŃ WIADOMOŚCI WYBRANYCH STACJI TELEWIZYJNYCH W DNIU 13.12.2025 ROKU
Artykuł poświęcony jest analizie głównych programów informacyjnych pięciu stacji telewizyjnych: TVP, Trwam, Republika, Polsat i TVN. Na każdym kanale przeanalizowane zostało pierwsze 10 minut programu z dnia 13 grudnia 2025 roku. Ta konkretna data jest szczególną rocznicą dwóch ważnych wydarzeń, zaprzysiężenia rządu oraz ogłoszenia stanu wojennego, dzięki czemu pozwala na zbadanie która sytuacja jest dla Polaków bardziej istotna. Szczególna uwaga poświęcona została sposobowi przedstawiania wiadomości, selekcji i hierarchii w prezentowaniu poszczególnych tematów, w kontekście ich upolitycznienia. Wyniki analizy przedstawiają zróżnicowane wyniki oraz stronniczość, jednak najwięcej uwagi poświęcone jest sprawom codziennym dla Polaków.
ANALIZA PRZEKAZU TREŚCI W GŁÓWNYCH WYDANIACH WIADOMOŚCI NAJWAŻNIEJSZYCH STACJI TELEWIZYJNYCH W DNIU 44. ROCZNICY WPROWADZENIA STANU WOJENNEGO W POLSCE
W artykule przedstawiono porównanie przekazu medialnego dotyczącego 44, rocznicy wprowadzenia stanu wojennego w głównych wydaniach wiadomości pięciu stacji telewizyjnych: TVP, TVN, Polsat, TV Trwam, TV Republika. Zwrócono uwagę na dobór tematów, ton narracji, obecność komentarzy publicznych oraz emocjonalne nacechowanie materiałów. Analiza ukazuje różnorodność podejść redakcyjnych i wpływ mediów na odbiór wydarzeń historycznych.
OPIS INFORMACJI PRZEKAZANYCH PRZEZ WYBRANE STACJE TELEWIZYJNE W DNIU 13.12.2025 ROKU
W artykule zostały opisane i przeanalizowane sposoby przedstawienia, narracja oraz kolejność najważniejszych informacji z pięciu stacji telewizyjnych: Polsat, Telewizja Trwam, TVP, TVN oraz Republika. Skupiliśmy się na analizie pierwszych dziesięciu minut audycji z dnia 13 grudnia 2025 roku. Przekaz różnił się w zależności od wyboru stacji telewizyjnej. Uwaga została poświęcona na to, jakie wiadomości zostały przekazane odbiorcom i w jakiej kolejności. Ważne również było to jak poszczególne stacje podchodzą do tematu rocznicy wprowadzenia stanu wojennego. Praca wykazała, że wiadomości różnią się nie tylko tym, która informacja została przedstawiona jako pierwsza, ale również nacechowaniem emocjonalnym oraz narzuceniem narracji.
ANALIZA AGENDA-SETTING’U W DNIU 11 LISTOPADA 2025 W GŁÓWNYCH WYDANIACH WIADOMOŚCI WYBRANYCH STACJI TELEWIZYJNYCH
Przedmiotem rozważań jest przedstawienie informacji podanych w głównych serwisach telewizyjnych w Polsce (Polsat, TVN, TV Republika, TVP, TRWAM) i sprawdzenie poziomu ich upolitycznienia czy obiektywizmu. Analiza objęła materiał wyemitowany 11 listopada 2025 roku, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszych dziesięciu minut przekazu (zgodnie z teorią agenda-setting). W centrum uwagi znalazły się doniesienia dotyczące Narodowego Święta Niepodległości.
ANALIZA PRZEKAZU GŁÓWNYCH WYDAŃ WIADOMOŚCI TELEWIZYJNYCH Z DNIA 11 LISTOPADA 2025 ROKU
Celem artykułu jest analiza porównawcza przekazu głównych wydań wiadomości pięciu stacji telewizyjnych (Polsat, TVN, TV Republika, TVP i Trwam) z dnia 11 listopada 2025 roku. Zbadano, w jaki sposób media relacjonowały obchody 107. rocznicy odzyskania niepodległości, jakie treści akcentowały, a jakie pomijały. W oparciu o teorię komunikowania masowego i koncepcję agendy setting wykazano, że media w Polsce nie tylko informują, lecz także kształtują znaczenia i emocje związane z patriotyzmem. Analiza wskazuje na utrwalanie istniejących podziałów politycznych i różne sposoby interpretowania pojęcia „niepodległość”.
ANALIZA PRZEKAZU MEDIALNEGO GŁÓWNYCH WYDAŃ WIADOMOŚCI WYBRANYCH STACJI TELEWIZYJNYCH Z DNIA 11.11.2025 ROKU
Niniejszy artykuł dotyczy analizy przekazu medialnego pierwszych dziesięciu minut programów informacyjnych następujących stacji: TVN, Polsat, Telewizja Republika, TV Trwam oraz TVP. Szczególną uwagę zwrócono na to, jakie treści poszczególne stacje uznały za najistotniejsze do zaprezentowania w dniu Narodowego Święta Niepodległości, analizując przy tym hierarchię tematów, dominujące osoby oraz proporcje między narracją historyczną a polityczną w pierwszych dziesięciu minutach wydań z dnia 11 listopada 2025 roku. Wyniki analizy wykazały, że stacje różnią się podejściem w zakresie selekcji tematów, stopnia neutralności oraz używanych strategii retorycznych. W części programów zauważalne było marginalizowanie aspektów historycznych na rzecz aktualnych sporów politycznych. Przeprowadzone badanie pozwala lepiej zrozumieć specyfikę funkcjonowania polskich mediów telewizyjnych oraz ich wpływ na kształtowanie opinii publicznej.
XIX-WIECZNE POTWORY I TYRANIA: FRANKENSTEIN I DRACULA W KONTEKŚCIE O TYRANII TIMOTHY’EGO SNYDERA
W artykule przeanalizowano XIX-wieczne powieści grozy – Frankensteina Mary Shelley oraz Draculę Brama Stokera – jako źródła refleksji nad mechanizmami rodzenia się tyranii, które zostały opisane w książce Timothy’ego Snydera O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku. Zestawienie literackich postaci oraz ich najnowszych kreacji filmowych z elementami tekstu Snydera, wskazuje na podobieństwo między ożywieniem potwora a wprowadzaniem opresyjnych systemów politycznych oraz między działaniami Draculi a społeczną biernością, ułatwiającą tyranii wprowadzanie swoich reguł. W tekście ukazano, że motywy z klasycznych powieści grozy – odczłowieczanie, manipulacja narracją, utrzymywanie ciszy wokół niebezpiecznych dla społeczeństwa działań – są nadal aktualne i także w XXI wieku mogą być ostrzeżeniem. Celem artykułu jest zachęcenie do krytycznego odczytywania zarówno historii fantastycznych, wydarzeń z przeszłości, jak i współczesnej rzeczywistości politycznej, aby – za radą Snydera – nie powtórzyć błędów minionych pokoleń.
PRZEWODNIK TŁUMACZENIA HUMORU W GRACH VIDEO: STUDIUM PRZYPADKU GRY UNDERTALE
Humor w grach wideo stanowi wyjątkowe wyzwanie lokalizacyjne ze względu na swoją zależność od tempa, wskazówek multimodalnych, interakcji gracza oraz języka silnie osadzonego w kulturze źródłowej. Niniejszy artykuł stosuje pragmatyczne podejście do tłumaczenia humoru, opierając się na taksonomii strategii Chestermana (2016), by przeprowadzić próbę polskiej lokalizacji gry Undertale jako tytułu bogatego w grę słów, żarty oparte na mechanice systemowej oraz typograficznie zakodowane cechy postaci. Studium przypadku koncentruje się na reprezentatywnych przykładach, takich jak reinterpretacja akronimów (LOVE/EXP), gagi zależne od czasu działania interfejsu użytkownika („za dużo psów”) oraz ortografia specyficzna dla danej postaci (Sans/Temmie). Na podstawie szczegółowych analiz zaproponowano drzewo decyzyjne przekładu humoru, oferujące powtarzalną metodę pracy z treściami, w których humor odgrywa kluczową rolę. Wyniki wskazują, że tłumaczenie ukierunkowane na efekt (z uwzględnieniem tempa, rytmu i zachowania cech postaci) przewyższa podejścia literalne pod względem skuteczności komicznej. Badanie wnosi praktyczną instrukcję do zastosowania zarówno przez praktyków, jak i dydaktyków, łącząc teorię z rzeczywistymi procesami lokalizacyjnymi.
THE TRANSITION OF CHILDREN FROM PRESCHOOL TO PRIMARY SCHOOL AND SCHOOL ATTENDANCE POSTPONEMENTS IN THE CZECH REPUBLIC: AN ANALYSIS OF THE CURRENT SITUATION
Artykuł koncentruje się na analizie obecnych warunków związanych z zapisami do szkoły oraz przejściem dzieci z edukacji przedszkolnej do szkoły podstawowej w Republice Czeskiej, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów organizacyjnych oraz oceny dojrzałości i gotowości szkolnej. Ponadto porusza kwestię odraczania obowiązku szkolnego, która jest obecnie istotnym zagadnieniem i może być analizowana z różnych perspektyw. Część metodologiczna artykułu przedstawia szczegółową analizę trendu odraczania rozpoczęcia nauki szkolnej na podstawie danych statystycznych z 2023 roku, dostarczając cennych informacji na temat liczby dzieci rozpoczynających naukę w terminie oraz tych, których obowiązek szkolny został odroczony. Wyniki potwierdzają duże zapotrzebowanie na edukację przedszkolną w przedszkolach, przy czym edukacja indywidualna jest wykorzystywana jedynie w minimalnym stopniu. Istotną obserwacją jest jednak rosnący trend odraczania rozpoczęcia nauki szkolnej, ponieważ znaczna liczba dzieci pozostaje w edukacji przedszkolnej o kolejny rok. Negatywnym czynnikiem jest to, że wiele z tych dzieci z odroczonym obowiązkiem szkolnym uczęszcza do oddziałów przygotowawczych w szkołach podstawowych, co może mieć długofalowe skutki dla ich ścieżki edukacyjnej.
ROLA PORTALI SPORTOWYCH W PROMOWANIU MIESZANYCH SZTUK WALKI (MMA) W OLSZTYNIE
Celem niniejszego artykułu jest analiza roli portali sportowych w promowaniu mieszanych sztuk walki (MMA) w Olsztynie. Mieszane sztuki walki należą do najszybciej rozwijających się dyscyplin sportowych XXI wieku, a ich popularność w znacznym stopniu kształtowana jest przez media internetowe. Portale sportowe stanowią obecnie podstawowe źródło informacji dla kibiców, zawodników oraz osób zainteresowanych tą dyscypliną sportu. W artykule przedstawiono genezę MMA, charakterystykę tej dyscypliny oraz specyfikę funkcjonowania portali sportowych jako narzędzia promocji. Omówiono również znaczenie lokalnych zawodników z Olsztyna w kontekście medialnej promocji MMA. W badaniach zastosowano analizę treści publikacji zamieszczanych na ogólnopolskich oraz branżowych portalach sportowych, a także analizę literatury przedmiotu.
CYWILNE BUDOWLE OCHRONNE JAKO ELEMENT BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWA. STAN OBECNY W WYBRANYCH KRAJACH EUROPY ORAZ W POLSCE
W niniejszym artykule, który jest fragmentem pracy licencjackiej, autor podjął się próby analizy obecnego stanu budowli ochronnych w wybranych państwach Europy, ukazując zróżnicowanie podejść do planowania i utrzymania infrastruktury ochronnej w zależności od lokalnych uwarunkowań politycznych, geograficznych i historycznych. Praca ukazuje znaczenie budowli ochronnych w kontekście bezpieczeństwa cywilnego oraz potrzebę ich dalszego rozwoju i modernizacji. Autor opisze aktualny stan obiektów ochrony zbiorowej w obliczu współczesnych zagrożeń, niekoniecznie zawsze militarnych. Do takich należy również zaliczyć różnego rodzaju skutki anomalii pogodowych czy też nieprzewidzianych wypadków, takich jak tzw. blackout (masowy brak prądu). Nie należy też wykluczyć zdarzeń terrorystycznych. Ukazana również zostanie bieżąca problematyka w wybranych krajach europejskich.
SZTUCZNA INTELIGENCJA W WOJSKOWOŚCI: TECHNOLOGIE, ZASTOSOWANIA I WYZWANIA ETYCZNE
Sztuczna inteligencja (AI) odgrywa coraz istotniejszą rolę w nowoczesnej wojskowości, wpływając na sposób prowadzenia działań operacyjnych, szkolenia, dowodzenia oraz zabezpieczenia informacyjnego. Celem niniejszego artykułu jest przegląd kluczowych technologii AI wykorzystywanych w sektorze obronnym, ich aktualnych i potencjalnych zastosowań, a także związanych z nimi wyzwań etycznych, prawnych i strategicznych. Praca omawia m.in. autonomiczne systemy bojowe oraz zastosowania AI w obszarach rozpoznania, cyberobrony, analizy danych i wsparcia decyzyjnego. Szczególną uwagę poświęcono problematyce odpowiedzialności, kontroli człowieka nad systemami autonomicznymi oraz ryzyku eskalacji konfliktów zbrojnych. Wnioski wskazują, że choć rozwój AI w wojsku jest nieunikniony, jego wdrażanie musi być ściśle powiązane z międzynarodowymi regulacjami, nadzorem etycznym i poszanowaniem prawa humanitarnego.
ZASTOSOWANIE DRONÓW W EKSPLORACJI PRZESTRZENI KOSMICZNEJ – MOŻLIWOŚCI ORAZ POTENCJALNE KIERUNKI ROZWOJU
Artykuł ma na celu zaprezentowanie wizji oraz własnych spostrzeżeń, a także potencjalne kierunki rozwoju bezzałogowych statków kosmicznych (BSK) obejmujące zwiększenie autonomii dzięki sztucznej inteligencji, rozwój napędów umożliwiających szybsze podróże oraz miniaturyzację sprzętu. W przyszłości mogą one odegrać kluczową rolę w poszukiwaniu życia pozaziemskiego, eksploracji dalszych obszarów kosmosu oraz przygotowaniu misji załogowych. Drony kosmiczne mogą stanowić fundament współczesnej i przyszłej eksploracji kosmosu, otwierając nowe możliwości poznawcze i technologiczne dla ludzkości.
ANALIZA RODZAJÓW NAPĘDÓW STOSOWANYCH W SZYBOWCACH
Szybownictwo jest miejscem spotkania ludzkiej myśli technologicznej i sił natury. Wiedza o meteorologii połączona z niezwykle efektywnymi konstrukcjami szybowców pozwala na pokonywanie wielkich odległości bez użycia jakiegokolwiek paliwa. Niestety brak silnika wiąże się z ograniczeniami, dlatego współcześnie coraz więcej szybowców posiada składane zespoły napędowe umożliwiające bezpieczny powrót do domu w przypadku braku odpowiednich warunków do lotu, a w niektórych przypadkach nawet samodzielny start. To opracowanie ma na celu omówienie rodzajów i zastosowań napędów stosowanych w szybowcach, a także porównanie rozwiązań aktualnie obecnych na rynku komercyjnym.
DEZINFORMACJA W PRZESTRZENI CYFROWEJ I WYKORZYSTANIE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI W PROCESIE JEJ WERYFIKACJI
W dzisiejszych czasach, przez rozwój Internetu i mediów społecznościowych, dezinformacja stała się poważnym problemem, który może wpływać na decyzje ludzi. Celem artykułu jest analiza tego zjawiska oraz przedstawienie projektu aplikacji, która pomaga użytkownikom weryfikować treści publikowane w sieci. W części teoretycznej opisano różnice między misinformacją, dezinformacją a malinformacją oraz techniki manipulacji, takie jak clickbait czy cherry picking. W części praktycznej przedstawiono prototyp narzędzia, które wykorzystuje język Python, bibliotekę spaCy oraz modele Sentence Transformers. Aplikacja automatycznie analizuje tekst, wyszukuje informacje w Internecie i porównuje je, co pozwala szybciej ocenić, czy dany artykuł jest wiarygodny.
„DZIWNY JEST TEN ŚWIAT” – KILKA UWAG NA MARGINESIE WYSTAWY KOLAŻY DR KAROLINY STANIECZEK
Dzięki otwartości i życzliwości dra Henryka Kretka oraz mgra Piotra Muchy, organizatorów IV Seminarium Eunomii „Społeczeństwo obywatelskie w demokracji – bilans – perspektywy – dylematy”, podjęliśmy próbę wkomponowania w wydarzenie również głosu ze świata sztuki. Zwróćmy uwagę, że sztuka również jest językiem! Jest językiem, który rzuca poznawcze światło na nasze ludzkie problemy i dylematy. Sztuka posiada swoje własne, fascynujące metody, by dotrzeć do odbiorców i postawić istotne pytania i by zwrócić uwagę na ważne ludzkie sprawy.
Zapewne nie trzeba przedstawiać autorki eseistycznej książki pt. „Faszyzm. Ostrzeżenie”. Madeleine Albright (1937-2022) urodziła się w rodzinie dyplomaty w przedwojennej Czechosłowacji jako Jana Korbelová. Podczas drugiej wojny światowej Korbelowie przebywali w Wielkiej Brytanii. Wrócili do reaktywowanej Czechosłowacji, ale dla ojca, reprezentującego demokratyczne poglądy, nie było już miejsca w nowej politycznej rzeczywistości, zdominowanej przez komunistów. Pod koniec 1948 roku Jana wyjechała z rodziną do USA i po uzyskaniu tam azylu politycznego została naturalizowaną Amerykanką. Promotorem jej doktoratu był Zbigniew Brzeziński, politolog, mający na swoim koncie wiele dokonań między innymi w dziedzinie dyplomacji i geostrategii. Ukoronowaniem wybitnej kariery politycznej Madeleine Albright było stanowisko sekretarza stanu USA, które objęła (podczas drugiej kadencji prezydenta Billa Clintona) w 1997 roku jako pierwsza kobieta w historii kraju.
Prawa autorskie (c) 2025 Akademia Nauk Stosowanych w Raciborzu https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/legalcode.pl
PRZEJŚCIE DZIECI Z PRZEDSZKOLA DO SZKOŁY PODSTAWOWEJ PORÓWNANIE WARUNKÓW W REPUBLICE CZESKIEJ, RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ I REPUBLICE SŁOWACKIEJ
Celem badania porównawczego było opisanie i porównanie warunków organizacyjnych przejścia dzieci z przedszkola do szkoły podstawowej w zakresie oceny gotowości szkolnej, przyjmowania dzieci do szkoły podstawowej, postępowania w przypadku odroczenia obowiązku szkolnego i edukacji dzieci z odroczonym obowiązkiem szkolnym w Republice Czeskiej, Rzeczypospolitej Polskiej i Republice Słowackiej. Badanie porównawcze zostało oparte na jakościowej analizie treści dokumentów legislacyjnych i programowych, oficjalnych dokumentów ministerstw edukacji oraz publikacji badawczych. Wybór tych krajów jest uwarunkowany ich geograficzną i historyczną bliskością, podobnym rozwojem systemów edukacyjnych, a jednocześnie różnymi podejściami pedagogicznymi w procesie wczesnej edukacji. Organizacja przejścia dzieci z przedszkola do szkoły podstawowej jest bardzo podobna w badanych krajach. Wynika to również ze wspólnej europejskiej orientacji na edukację włączającą oraz porównywalnych kontekstów gospodarczych i politycznych. Różnice występują w wieku dzieci z odroczonym obowiązkiem szkolnym oraz w formach kształcenia tych dzieci w przedszkolu i szkole podstawowej. Proces diagnozowania predyspozycji szkolnych jest w Polsce uregulowany prawnie, podczas gdy w Czechach i na Słowacji jest on pozostawiony głównie odpowiedzialnemu podejściu nauczycieli przedszkolnych. Na podstawie diagnozy pedagogicznej mogą oni doradzać przedstawicielom prawnym w zakresie oceny zdolności szkolnych dziecka w odpowiednich poradniach. Umożliwia to uzyskanie większej ilości informacji na temat kompetencji szkolnych dziecka w celu podjęcia najlepszej możliwej decyzji w najlepszym jego interesie. Badanie porównawcze jest wynikiem projektu KEGA nr 001UMB-4/2025.
DOKUMENT PROGRAMOWY W KONTEKŚCIE EDUKACJI JĘZYKA MNIEJSZOŚCI
Niniejszy artykuł ma na celu zbadanie podobieństw i różnic w dokumentacji programowej między Republiką Słowacką a prowincją Ontario (Kanada) w kontekście nauczania języków i mniejszości etnicznych, koncentrując się na tym, jak reprezentowane są te mniejszości etniczne. Celem tego badania jest zidentyfikowanie obszarów wymagających poprawy w zakresie edukacji językowej mniejszości romskiej w kontekście słowackiego systemu edukacji.
AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA STUDENTÓW WYBRANYCH UCZELNI WE WSCHODNIEJ SŁOWACJI PO ZŁAGODZENIU OBOSTRZEŃ ZWIĄZANYCH Z PANDEMIĄ COVID-19
Długotrwała bezczynność fizyczna obniża sprawność, zwiększa ryzyko chorób metabolicznych, sercowo-naczyniowych i onkologicznych. Celem badania była analiza aktywności ruchowej studentów uczelni we wschodniej Słowacji po pandemii COVID-19 przy użyciu kwestionariusza IPAQ. Uwzględniono 253 ankiety studentów Uniwersytetu Pavla Jozefa Šafárika (UPJŠ) i Politechniki w Koszycach (TUKE), badając także czas spędzany w pozycji siedzącej. Wyniki wykazały istotne różnice w intensywnej aktywności (p < 0,05), natomiast w umiarkowanej, niskiej i całkowitej aktywności nie stwierdzono różnic. Studenci UPJŠ spędzali znacznie więcej czasu w pozycji siedzącej zarówno w dni robocze (p < 0,05), jak i w weekendy (p < 0,001). Otrzymane dane podkreślają konieczność promowania regularnej aktywności fizycznej i tworzenia odpowiednich warunków do jej podejmowania w środowisku akademickim jako ważnego elementu zdrowego stylu życia po pandemii.
INNOWACYJNE MATERIAŁY DYDAKTYCZNE DO NAUKI JĘZYKA SŁOWACKIEGO JAKO OBCEGO: INTEGRACJA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEJ EDUKACJI JĘZYKOWEJ
Autor omawia znaczenie aspektów kulturowych jako elementów wspierających nauczanie języka słowackiego jako języka obcego. Badania koncentrują się na opiniach i praktykach pedagogicznych nauczycieli języka słowackiego oraz wolontariuszy pracujących za granicą na różnych poziomach edukacji. Celem było zbadanie ich poglądów, w jakim stopniu uznają kontekst kulturowy za podstawę nauczania oraz jakie metody i podejścia stosują, aby je zintegrować w procesie pedagogicznym. Wyniki wskazują, że większość respondentów postrzega kontekst kulturowy jako kluczowy czynnik motywujący uczniów, rozwijający ich umiejętności językowe i pogłębiający zrozumienie międzykulturowe. W tym kontekście zasady edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu strategii nauczania, które integrują dziedzictwo kulturowe w edukację językową, wspierając długoterminową kompetencję językową i międzykulturową wśród Słowaków żyjących za granicą. Niemniej jednak wskazują także na pewne wyzwania, takie jak brak odpowiednich materiałów dydaktycznych lub czasochłonność przygotowania do zajęć. Autor przedstawia system materiałów edukacyjnych "Bawimy się po słowacku o Słowacji" (Hráme sa o Slovensku po slovensky) jako innowacyjne materiały dydaktyczne do nauczania języka słowackiego jako języka obcego (głównie dla Słowaków żyjących za granicą) jako wyniki projektu finansowanego przez Ministerstwo Edukacji, Badań, Rozwoju i Młodzieży Słowacji.
OBAWY PRZED UTRATĄ ZIEM ZACHODNICH W POLSKIEJ PUBLICYSTYCE POWOJENNEJ LAT 40. XX WIEKU
W artykule przeanalizowano, w jaki sposób w publicystyce polskiej po II wojnie światowej przedstawiano problem trwałości zachodnich granic Polski. W tekstach publikowanych na łamach prasy krajowej i emigracyjnej podkreślano zarówno zagrożenie niemieckim rewizjonizmem, jak i obawy o niejednoznaczną postawę Wielkiej Brytanii oraz Stanów Zjednoczonych wobec polskich nabytków terytorialnych. Publicyści wskazywali na znaczenie Ziem Zachodnich dla bezpieczeństwa Polski i równowagi w Europie, a także na konieczność ich szybkiego zasiedlenia. Analiza ukazuje także, że zarówno niezależna prasa w kraju, jak i publicystyka emigracyjna, akcentowały rolę Związku Radzieckiego jako jedynego gwaranta utrzymania zachodnich granic, co w kolejnych dekadach stało się jednym z filarów narracji politycznej PRL. Z perspektywy współczesnej widoczne jest, że debata publicystyczna tamtego okresu nie tylko odzwierciedlała ówczesne zagrożenia polityczne i gospodarcze, lecz także kształtowała długofalową polską argumentację w sporze o zachodnią granicę, który zakończył się formalnie dopiero w 1990 roku.
EKSPERYMENT INTELEKTUALNY – DIALOG ZE SZTUCZNĄ INTELIGENCJĄ – CHATGPT-EM W ASPEKCIE ZARZĄDZANIA EDUKACJĄ ORAZ METODOLOGIĄ BADAŃ
W artykule przedstawiono sposób zastosowania w praktyce eksperymentu intelektualnego. Jego zastosowanie jest bezpośrednio związane z dialogiem menadżera z ChatGPT-em, co umożliwia zadawanie temu sparametryzowanemu modelowi matematycznemu (ChatGPT) serii pytań na dany temat. Pozyskane odpowiedzi: poszerzają wiedzę, zmieniają perspektywę postrzegania problemu oraz umożliwiają tworzenie innowacji, praktycznie w każdej dziedzinie funkcjonowania przedsiębiorstwa, organizacji czy instytucji. W pierwszej części scharakteryzowano eksperyment intelektualny jako mix eksperymentu myślowego, teorii ugruntowanej i emergencji. Ponadto pokazano tu miejsce eksperymentu intelektualnego w strukturach kształcenia uniwersyteckiego. Druga część artykułu składa się z kilku egzemplifikacji, których celem jest zaprezentowanie sposobu zadawania abstrakcyjnych pytań i analizowanie odpowiedzi w kontekście przekraczania tradycyjnych schematów postrzegania znanych pojęć, w tym między innymi z dziedziny fizyki. Ten zabieg jest aktywnym ćwiczeniem wprowadzającym do praktycznego sposobu generowania innowacji i innowacyjnych rozwiązań. Trzecia część to raport z badań ankietowych i fokusów prowadzonych wśród studentów na temat sposobów wykorzystania ChatGPT-a na różnego typach konwersatoriach. Ostatnia część to przykład praktycznego dialogu między menadżerem a ChatGPT-em.
RÓWNOŚĆ PŁCI W BADANIACH KLINICZNYCH – ASPEKTY PRAWNE
Artykuł analizuje prawne i etyczne aspekty przeprowadzania badań klinicznych, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki reprezentacji obu płci. Wskazano, że niedostateczny udział kobiet w badaniach klinicznych obniża jakość danych naukowych, zwiększa ryzyko działań niepożądanych oraz narusza konstytucyjną zasadę równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych. Omówiono zarówno regulacje unijne, jak i przepisy krajowe. Podkreślono także konieczność wprowadzenia bardziej precyzyjnych rozwiązań prawnych, które zapewniłyby równą reprezentację płci w badaniach klinicznych.
(NIE)ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ DZIECKA UMIESZCZONEGO W RODZINIE ZASTĘPCZEJ
Każde dziecko winno wychowywać się w środowisku przyjaznym i bezpiecznym. Pomimo przekonania o nadrzędnej roli rodziny biologicznej, wiele dzieci każdego roku postanowieniem sądowym umieszczanych jest w pieczy zastępczej. Głównym powodem ograniczeń władzy rodzicielskiej jest niewydolność opiekuńczowychowawcza rodziców. Dla większości małoletnich wyprowadzka do rodziców zastępczych to bardzo trudne i traumatyczne doświadczenie. Ciężko jest im się pogodzić ze stratą, czują lęk i strach. Nie rozumieją co się stało; dlaczego nie mogą być już razem z rodzicami i dlaczego ktoś nagle każe im mieszkać z „ciocią i wujkiem”. Powoduje to szereg zachowań destrukcyjnych (dla siebie i otoczenia), z którymi rodziny zastępcze muszą sobie poradzić. Przyjęcie nieletniego w progi swojego domu to kolejne wyzwanie, któremu rodzice zastępczy muszą podołać. Ponadto piecza zastępcza winna zapewnić dziecku z heterogenicznymi zaburzeniami poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa, dbać o jego rozwój we wszystkich sferach oraz budować lub utrzymywać więź z rodziną biologiczną. Niestety czasem stan deprywacji norm i potrzeb, wyniesiony z domu rodzinnego, uniemożliwia rodzinie zastępczej działania kompensacyjne lub naprawcze.
ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ W ŚWIADOMOŚCI SPOŁECZNEJ – BADANIE RÓŻNIC POKOLENIOWYCH I WYZWAŃ ZWIĄZANYCH Z EDUKACJĄ SPOŁECZNĄ
Celem artykułu jest analiza poziomu świadomości społecznej na temat zrównoważonego rozwoju w różnych grupach wiekowych oraz identyfikacja barier w dostępie do informacji i edukacji ekologicznej. Na podstawie badań własnych oraz danych z raportów (CBOS, ESG Monitor, IPSOS) przedstawiono zróżnicowanie wiedzy i zaangażowania w tematy związane z ochroną środowiska wśród młodzieży, osób dorosłych oraz seniorów. Szczególną uwagę poświęcono wykluczeniu informacyjnemu, które dotyka głównie osoby starsze i mniej wykształcone. Artykuł wskazuje na potrzebę zindywidualizowanego podejścia do edukacji ekologicznej oraz konieczność opracowania skuteczniejszych metod dotarcia do różnych grup społecznych. Omówiono także problem manipulacji informacją, niedoskonałości systemu edukacji oraz znaczenie rzetelnej komunikacji społecznej w kontekście globalnych zagrożeń środowiskowych.
ANALIZA PRZEKAZU TREŚCI W GŁÓWNYCH WYDANIACH WIADOMOŚCI NAJWAŻNIEJSZYCH STACJI TELEWIZYJNYCH W DNIU 15. ROCZNICY KATASTROFY SMOLEŃSKIEJ
W artykule przedstawiono porównanie przekazu medialnego dotyczącego 15. rocznicy katastrofy smoleńskiej w głównych wydaniach wiadomości pięciu stacji telewizyjnych: TVP1, TVN, Polsat, TV Trwam i TV Republika. Zwrócono uwagę na dobór tematów, ton narracji, obecność komentarzy politycznych oraz emocjonalne nacechowanie materiałów. Analiza ukazuje różnorodność podejść redakcyjnych i wpływ mediów na odbiór wydarzeń historycznych.
ANALIZA AGENDY-SETTING W 15. ROCZNICĘ KATASTROFY SMOLEŃSKIEJ W GŁÓWNYCH WYDANIACH WIADOMOŚCI WYBRANYCH STACJI TELEWIZYJNYCH
W artykule zostały przeanalizowane główne wydania wiadomości wybranych stacji telewizyjnych, takich jak: Polsat, TVN, TV Republika, TVP oraz TRWAM. Skupiono się na analizie agendy-setting, czyli pierwszych 10 minut przekazu informacji w wyżej wymienionych stacjach. Szczególną uwagę poświęcono materiałom związanym z 15. rocznicą katastrofy smoleńskiej, która miała miejsce 10 kwietnia 2010 roku. Szeroko komentowane w analizowanych przekazach były również tematy związane ze zbliżającą się debatą prezydencką. Celem pracy było przedstawienie różnic związanych ze sposobem przekazywania informacji przez różne telewizje.